جلیل شهناز؛ تار نوازی که دیگر تکرار نشد

به گزارش خبرنگار فرهنگی ايرنا، جليل شهناز در نخستين روز خرداد ۱۳۰۰ در شهر اصفهان متولد شد، پدر وی تار و سه تار می نواخت و از کودکی به عنوان استاد آموزه های موسيقی را به وی آموخت .

تولد وی در خانواده ای آشنا به موسيقی موجب شد تا اين هنرمند نيز نوازندگی را از سنين کودکی به صورت حرفه ای آغاز کند .

عبدالحسين شهنازی که در آن زمان يکی از آگاه ترين استادان موسيقی به مکتب تار نوازی اصفهان بود وظيفه استادی جليل شهناز را بر عهده گرفت .

با توجه به پيشينه فرهنگی و هنری شهر اصفهان و توجه مردمان جامعه به اعتلای هنر ، فضای مناسب برای يادگيری انواع هنر و به ويژه موسيقی برای علاقه مندان مهيا بود .

اين فضای مناسب ، پشتکار و پيگيری جليل شهناز موجب شد وی در سنين نوجوانی چنين پيشرفتی را در کار خود داشته باشد که به عنوان نوازنده ای توانا و سطح بالا در شهر اصفهان شناخته شد .

ورود راديو به زندگی مردمان آن زمان يکی از ديگر عوامل پيشرفت موسيقی سنتی ايران بود ، اين رسانه به وسيله موسيقی با مخاطبان خود ارتباط برقرار می کرد و کم کم به عضوی جدايی ناپذير در زندگی روز مره مردم تبديل شد .

جليل شهناز همچون ديگر بزرگان موسيقی هم نسل خود زندگی حرفه ای هنری خود را با ورود با راديو آغاز کرد ، وی در زمانی که ۲۸ سال داشت به عنوان يکی از عناصر اصلی برنامه های موسيقی راديو اصفهان ايفای نقش می کرد .

بعد از يک دهه فعاليت در راديو شهر خود برای همکاری در برنامه های نوپای موسيقی راديويی به تهران دعوت شد و در برنامه گلها شروع به کار کرد.

اين هنرمند به همراه استادان حسن کسايی و تاج اصفهانی گروهی سه نفره را تشکيل دادند و کنسرت هايی را نيز در داخل و خارج کشور در قالب موسيقی سنتی ايران برگزار کردند .

ضبط برنامه های متعدد گلها به همراه استادان زمان از جمله فعاليت های اين نوازنده بزرگ در دهه های ۴۰ و ۳۰ شمسی بود که حاصل آن ساعت ها موسيقی سازی و آوازی است و امروزه به عنوان بخشی درخشان در رپرتوآر اجرايی موسيقی سنتی و رديف دستگاهی از آن ياد می شود .

نکاتی که اين نوازنده تار را هم عصران خود متمايز می کرد نگرش متفاوت به رديف و خلق جمله بندی های مختص به خود بود .

جليل شهناز با پشتوانه قوی موسيقی دستگاهی خود جملاتی را در لحظه خلق می کرد که در نوع خود منحصر بفرد بود .

درک و دريافت وی از ريتم در موسيقی سنتی ايران و بداهه پردازی در دوره های مختلف ريتميک يکی ديگر از شاخصه های اين نوازنده سرشناس موسيقی ايرانی بود که با تمامی نوازندگان دوره خود تفاوت داشت .

تبحر نوازندگی جليل شهناز سونوريته ای ( صدادهی) منحصر بفرد را برايش به ارمغان آورد به طوريکه علاقه مندان به موسيقی با شنيدن جمله بندی ها و مضراب های ساز وی به سرعت می گفتند اين صدای تار جليل شهناز است .

وی با بزرگانی همچون فرامرز پايور، حبيب الله بديعی، پرويز ياحقی، همايون خرم، علی تجويدی، جهانگير ملک، اسدالله ملک، حسن کسائی، محمد موسوی، تاج اصفهانی، اديب خوانساری، محمودی خوانساری، عبدالوهاب شهيدی، اکبر گلپايگانی و محمدرضا شجريان قطعات متعددی را در برنامه گلهای راديو توليد کرد .

پس از پيروزی انقلاب اسلامی جليل شهناز به همراه فرامرز پايور (سنتور)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعيلی (تنبک) و محمد موسوی (نی) گروه اساتيد را تشکيل داند و کنسرت هايی را در نقاط مختلف جهان به روی صحنه بردند .

انتشار آلبوم هايی در قالب گروه نوازی و دونوازی يکی ديگر از فعاليت های اين نوازنده سرشناس در عرصه موسيقی بود که از اين ميان می توان به آلبوم عطرافشان به همراهی تنبک محمد اسماعيلی اشاره کرد آثار برجای مانده بسياری نيز از محافل خصوصی موسيقيدانان که جليل شهناز در آن هنرنمايی می کند برجای مانده است که تبحر نوازندگی وی را تصديق می کند .

در دهه های ۷۰ و ۶۰ شمسی بسياری با شنيدن ساز جليل شهناز به موسيقی سنتی ايرانی علاقه مند شدند .

وی در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسيقی برگزيده شد ، همچنين در ۲۷ تير سال ۱۳۸۳، مدرک درجه يک هنری (معادل دکترا) برای تجليل از يک عمر فعاليت هنری به جليل شهناز اهدا شد.

اين نوازنده سرشناس پس از گذراندن مدت طولانی بيماری ۲۷ خرداد سال ۹۲ درگذشت .

بسياری از اهالی موسيقی وی را بهترين نوازنده تار سده اخير موسيقی سنتی ايران می نامند و بر اين عقيده اند که هنرمندی همچون جليل شهناز تکرار نمی شود .

امروز در مراکز اکادميک موسيقی شيوه نوازندگی و نگاه اين استاد سرشناس به بداهه نوازی مورد توجه است و در قالب درس های آموزشی تدريس می شود .